The Verge muhabiri Josh Dzieza'nın aylar süren araştırması, Kevin O'Leary'nin Utah'ta kurmayı planladığı dev veri merkezi projesinin yerel demokrasi engeline takılarak durma noktasına geldiğini ortaya koydu. Teknik adı Stratos olan ancak O'Leary'nin Shark Tank'teki lakabına atıfla Wonder Valley olarak anılan proje, 40 bin dönümlük alanda dokuz gigawatt güce sahip dünyanın en büyük yapay zeka kampüsü olarak planlanmıştı. Bu kapasite, Utah eyaletinin ortalama elektrik tüketiminin iki katından fazlasına denk geliyor. Projenin planlanma, duyurulma ve onaylanma biçimi ile yerel sakinlerin süreçten habersiz bırakılması, eyalet genelinde siyasi bir fırtına yarattı.
Dzieza'nın Decoder programında anlattıklarına göre, Wonder Valley yalnızca bir veri merkezi hikayesi değil, aynı zamanda yapay zeka endüstrisinin altyapı hamlesi, bu hamleye yönelik iki partili tepki ve teknoloji sektörünün parayla aşamadığı yerel demokrasi engelini de gözler önüne seriyor. Proje, Foxconn'un Wisconsin'de vaat edip inşa etmediği LCD fabrikası örneğiyle de karşılaştırılıyor.
Kaynak içeriğe göre proje, Hansel Valley olarak bilinen uzak bir vadide, Box Elder County sınırları içinde planlandı. Great Salt Lake'e yakınlığı ise projenin en hassas noktalarından biri oldu. Utah'ın kuraklık yaşadığı ve gölün küçüldüğü bir dönemde, geliştiriciler projenin göle giden suyu azaltmayacağını savunsa da bölge sakinleri bu açıklamaya inanmadı.
MIDA'nın bir proje alanı oluşturabilmesi için yönetim kurulunun onayı, alandaki tüm arazi sahiplerinin rızası ve yerel yönetimin, bu örnekte ilçenin onayı gerekiyor. Ancak O'Leary'nin projeyi Fox'ta anlattığı Nisan ayı sonlarında MIDA projeyi onaylamış olmasına rağmen ilçe henüz onay vermemişti. İlçe yönetimi projeden ancak yaklaşık bir ay önce, Mart ayı sonlarında haberdar oldu.
Belgelere göre O'Leary, Ocak ayı başında eyalet düzeyinde valilikle temas kurarak veri merkezi için yer aramaya başladı. Proje daha sonra valilik ofisinden MIDA'ya devredildi. Ocak-Şubat aylarında geliştirici, eyalet eyalet dolaşarak en iyi teklifi, en kolay izin sürecini ve vergi indirimlerini sunan yeri aradı. Bu durum, Foxconn örneğinde olduğu gibi eyaletler arası bir güzellik yarışmasına benzetiliyor. O'Leary'nin savunması da Utah'ın bu vergi indirimlerini verdiği yönünde oldu.
İlçe komiserleri Mart ayı sonlarında söylentiler üzerine durumu araştırmaya başladı ve eyalete sorduklarında kendilerine haber vermeyi unuttukları yanıtını aldı. Eyalet, hızlı onay istedi. İlçe komiserleri Nisan ayı sonlarında bir toplantı yaptı, iki gün sonra MIDA projeyi oylayarak onayladı. O hafta sonu yapılan iki kamuya açık toplantı ve yerel haberler sonrası proje kulaktan kulağa yayıldı. Birçok kişi projeyi kahve dükkanında, markette veya Facebook'ta öğrendi.
Dzieza'nın aktardığına göre veri merkezleri, insanların veri merkezleri konusunda hemfikir olduğu için değil, herkesin nefret edecek bir şey bulduğu için siyasette en birleştirici konu haline geldi. Çevresel kaygılar, vergi indirimlerine tepki, yapay zekaya yönelik gözetim korkuları gibi farklı gerekçelerle muhafazakarlardan çevrecilere kadar geniş bir kesim bir araya geldi. Bir aktivistin ifadesiyle, normalde birbirine karşı protesto düzenleyen Utah Patriots Alliance gibi muhafazakar gruplar ile Great Salt Lake'in korunmasını savunan aktivistler aynı amaç için buluştu. Eyaletteki bir istihbarat merkezinin yerel şerife gönderdiği kayıtta da bu kalabalığın oldukça yanıcı bir grup olduğu uyarısı yer aldı.
Protestocuların önemli bir kısmı daha önce aktivist olmayan, Box Elder County ve yakın ilçelerde yaşayan yerel halktan oluşuyordu. Ortak şikayetlerden biri sürecin dışında bırakılmış hissetmeleriydi. Wisconsin'deki Foxconn örneğinde halkın büyük bir fabrika vaadine heyecanla inanmasının aksine, Utah'ta tarım ağırlıklı bir toplumda istihdam vaadi heyecan yaratmadı. Sakinler veri merkezlerinin istihdam yaratacağına inanmadı ve olası faydayı, ufukta dev bir endüstriyel proje görmenin maliyeti karşısında zayıf buldu.
Tepkinin ölçeği yerel yetkilileri şaşırttı. Proje, Cumhuriyetçi Parti ön seçiminin hemen başında patlak verdiği için yetkililer sürekli bu konuda sorularla karşılaştı, ofisleri arandı, tartışmalarda konu gündeme geldi. Sonuç olarak iki yerel komiser koltuğunu kaybetti. Eyalet siyasetinin en güçlü isimlerinden biri olarak anılan Senato Başkanı J. Stuart Adams da MIDA başkanı olması nedeniyle projenin merkezinde yer aldığı için koltuğunu kaybetti. Bu kayıplar eyalette şok etkisi yarattı.
O'Leary, Tucker Carlson'ın programına da katıldı ancak Carlson da Çin iddiasına şüpheyle yaklaştı ve neden bir veri merkezinin desteklenmesi gerektiğini sorguladı. O'Leary, milliyetçilik ve Çin ile yarış kartını oynamaya çalışsa da bu yaklaşım veri merkezi konusunda partizan bir destek yaratmadı. The Verge'ün "sürpriz yok" e-postasına O'Leary'nin yanıtı, avukatları aracılığıyla her şeyin doğru olduğundan emin olunması yönünde hafif bir uyarı oldu ve kendisi doğrudan yanıt vermedi. O'Leary şu anda bir hakaret davasıyla karşı karşıya ve projede geri plana çekilmiş durumda.
Bu hız talebi, şebeke bağlantısı, türbin tedariki gibi darboğazlar yarattı. Şebekeye bağlanma süreci bir ila iki yıl sürebildiği için geliştiriciler şebekeden bağımsız, sayaç arkası olarak adlandırılan ve genellikle doğal gazla çalışan santraller kurmaya yöneldi, ancak türbinler de yıllarca siparişle bekleniyor. Bu noktada "enerjili arazi toplama" olarak adlandırılan bir model ortaya çıktı. Geliştiriciler arazi ve enerji erişimini bir araya getirip hiper ölçekleyicilere satıyor. Bu paketler ham arazi maliyetinin 20 katından fazlasına alıcı bulabiliyor çünkü alıcı hız satın alıyor.
Bu model, çok sayıda duyuruya yol açıyor. Geliştiriciler 10 gigawattlık tesisleri dünyanın en büyük veri merkezi olarak duyuruyor. Bu, fiziksel alan ve güç kapasitesi anlamına gelse de finanse edilmiş bir proje olduğu anlamına gelmiyor. Bu nedenle piyasada çok sayıda kağıt üzerinde veri merkezi bulunuyor. Bu zincirin hiçbir halkasında yerel sakinler yer almıyor. Geliştiriciler ve eyaletler anlaşmayı olabildiğince hızlı kapatmaya odaklanırken, Box Elder County'de kimseye haber verilmemesi de bu hız odaklı yaklaşımın sonucu olarak anlatılıyor.
Ekonomik açıdan, Google, Meta ve Amazon gibi son derece kârlı ve kredibilitesi yüksek şirketlerin yanı sıra OpenAI ve Anthropic gibi aynı ölçekte olmayan şirketler de bu yarışta yer alıyor. OpenAI'nin bazı mega veri merkezi projelerinde Nvidia gibi şirketlerin geri ödeme garantileri devreye giriyor. Yatırımcı Paul Kedrosky'nin aktardığına göre, projeler o kadar büyük ve pahalı ki hiper ölçekleyiciler bile doğrudan finanse edemiyor; özel kredi fonları ve emeklilik fonları, Meta gibi şirketlerin yapay zekanın akıbeti ne olursa olsun ödeme yapacağı sözleşmelere güvenerek projeleri finanse ediyor. Bu durum, yapay zekanın kârlılığı belirsiz olsa bile sisteme kendi kendini sürdüren bir hız kazandırıyor. Dzieza, görüştüğü Stratos geliştiricileri arasında bu finansal riskleri hesaba katan kimseye rastlamadığını belirtti.
Dzieza'ya göre, referandum reddedilse bile proje önünde başka engeller bulunuyor. Son derece aktif bir aktivist ağı oluşmuş durumda, yasa koyucular ve düzenleyiciler projeyi daha yakından inceleyecek, başka davalar da gündeme gelebilir. Projenin Utah siyasetinde istenmeyen bir marka haline gelmesi, başka yerlerde de benzer projelerden uzak durma eğilimini güçlendiriyor. Teksas gibi yerlerde veri merkezi yanlısı siyasetçilerin bile projelerden uzaklaştığı gözlemleniyor. Başkan Donald Trump'ın Beyaz Saray'da yapay zeka liderleriyle yaptığı zirvede "insanlar veri merkezlerini sevecek" demesine rağmen, Dzieza'nın görüştüğü kişiler arasında veri merkezini arka bahçesinde isteyen bir kesim bulunmuyor; arazisini projeye dahil edenler bile projeden memnun olmadığını dile getiriyor.
Dzieza'nın Decoder programında anlattıklarına göre, Wonder Valley yalnızca bir veri merkezi hikayesi değil, aynı zamanda yapay zeka endüstrisinin altyapı hamlesi, bu hamleye yönelik iki partili tepki ve teknoloji sektörünün parayla aşamadığı yerel demokrasi engelini de gözler önüne seriyor. Proje, Foxconn'un Wisconsin'de vaat edip inşa etmediği LCD fabrikası örneğiyle de karşılaştırılıyor.
40 Bin Dönümlük Wonder Valley Projesi Ne Vaat Ediyordu?
Proje, Utah'ta 40 bin dönümlük boş bir alanda dünyanın en büyük veri merkezini kurmayı hedefliyordu. Dokuz gigawattlık güç kapasitesiyle duyurulan Stratos, O'Leary tarafından 2025 yılı Nisan ayı sonlarında kamuoyuna açıklandı. O'Leary, projeyi çeşitli programlarda Wonder Valley ve Stratos isimleriyle anlattı ve projenin büyüklüğünü vurgulayarak sık sık medyada yer aldı.Kaynak içeriğe göre proje, Hansel Valley olarak bilinen uzak bir vadide, Box Elder County sınırları içinde planlandı. Great Salt Lake'e yakınlığı ise projenin en hassas noktalarından biri oldu. Utah'ın kuraklık yaşadığı ve gölün küçüldüğü bir dönemde, geliştiriciler projenin göle giden suyu azaltmayacağını savunsa da bölge sakinleri bu açıklamaya inanmadı.
MIDA Üzerinden Onay Süreci ve İlçenin Habersiz Bırakılması
Projenin onay süreci, Military Installation Development Authority (MIDA) adlı eyalet kalkınma ajansı üzerinden yürütüldü. MIDA, askeri amaçlı projeler için kurulmuş, kullanılmayan askeri mülkleri ekonomik kullanıma açmayı amaçlayan bir yapı olarak tanımlanıyor. Ajansın, kurduğu proje alanında belediye yönetimi gibi hareket ederek yerel arazi kullanım kararlarını geçersiz kılma yetkisi bulunuyor. Vergi gelirlerinin bir kısmı askeri projelere aktarılıyor. Ajansın askeri amacının oldukça dolaylı olabildiği, gazilere indirim sunan lüks bir kayak merkezini de kapsadığı belirtiliyor.MIDA'nın bir proje alanı oluşturabilmesi için yönetim kurulunun onayı, alandaki tüm arazi sahiplerinin rızası ve yerel yönetimin, bu örnekte ilçenin onayı gerekiyor. Ancak O'Leary'nin projeyi Fox'ta anlattığı Nisan ayı sonlarında MIDA projeyi onaylamış olmasına rağmen ilçe henüz onay vermemişti. İlçe yönetimi projeden ancak yaklaşık bir ay önce, Mart ayı sonlarında haberdar oldu.
Belgelere göre O'Leary, Ocak ayı başında eyalet düzeyinde valilikle temas kurarak veri merkezi için yer aramaya başladı. Proje daha sonra valilik ofisinden MIDA'ya devredildi. Ocak-Şubat aylarında geliştirici, eyalet eyalet dolaşarak en iyi teklifi, en kolay izin sürecini ve vergi indirimlerini sunan yeri aradı. Bu durum, Foxconn örneğinde olduğu gibi eyaletler arası bir güzellik yarışmasına benzetiliyor. O'Leary'nin savunması da Utah'ın bu vergi indirimlerini verdiği yönünde oldu.
İlçe komiserleri Mart ayı sonlarında söylentiler üzerine durumu araştırmaya başladı ve eyalete sorduklarında kendilerine haber vermeyi unuttukları yanıtını aldı. Eyalet, hızlı onay istedi. İlçe komiserleri Nisan ayı sonlarında bir toplantı yaptı, iki gün sonra MIDA projeyi oylayarak onayladı. O hafta sonu yapılan iki kamuya açık toplantı ve yerel haberler sonrası proje kulaktan kulağa yayıldı. Birçok kişi projeyi kahve dükkanında, markette veya Facebook'ta öğrendi.
Yerel Tepki Neden Büyüdü ve Siyaseti Nasıl Sarstı?
Projenin duyulmasıyla tepki anında ve kitlesel oldu. Sosyal medyada veri merkezi karşıtlığına dair içeriklerin yaygınlığı nedeniyle bölge sakinlerinin "veri merkezi" kavramına dair ön bilgisi vardı ve dokuz gigawattlık ölçek endişeyi artırdı. Toplantılara katılım arttı, protestolar başladı.Dzieza'nın aktardığına göre veri merkezleri, insanların veri merkezleri konusunda hemfikir olduğu için değil, herkesin nefret edecek bir şey bulduğu için siyasette en birleştirici konu haline geldi. Çevresel kaygılar, vergi indirimlerine tepki, yapay zekaya yönelik gözetim korkuları gibi farklı gerekçelerle muhafazakarlardan çevrecilere kadar geniş bir kesim bir araya geldi. Bir aktivistin ifadesiyle, normalde birbirine karşı protesto düzenleyen Utah Patriots Alliance gibi muhafazakar gruplar ile Great Salt Lake'in korunmasını savunan aktivistler aynı amaç için buluştu. Eyaletteki bir istihbarat merkezinin yerel şerife gönderdiği kayıtta da bu kalabalığın oldukça yanıcı bir grup olduğu uyarısı yer aldı.
Protestocuların önemli bir kısmı daha önce aktivist olmayan, Box Elder County ve yakın ilçelerde yaşayan yerel halktan oluşuyordu. Ortak şikayetlerden biri sürecin dışında bırakılmış hissetmeleriydi. Wisconsin'deki Foxconn örneğinde halkın büyük bir fabrika vaadine heyecanla inanmasının aksine, Utah'ta tarım ağırlıklı bir toplumda istihdam vaadi heyecan yaratmadı. Sakinler veri merkezlerinin istihdam yaratacağına inanmadı ve olası faydayı, ufukta dev bir endüstriyel proje görmenin maliyeti karşısında zayıf buldu.
Tepkinin ölçeği yerel yetkilileri şaşırttı. Proje, Cumhuriyetçi Parti ön seçiminin hemen başında patlak verdiği için yetkililer sürekli bu konuda sorularla karşılaştı, ofisleri arandı, tartışmalarda konu gündeme geldi. Sonuç olarak iki yerel komiser koltuğunu kaybetti. Eyalet siyasetinin en güçlü isimlerinden biri olarak anılan Senato Başkanı J. Stuart Adams da MIDA başkanı olması nedeniyle projenin merkezinde yer aldığı için koltuğunu kaybetti. Bu kayıplar eyalette şok etkisi yarattı.
O'Leary'nin Açıklamaları, Çin Casusu İddiası ve Dava
Kevin O'Leary, protestolar karşısında en başından itibaren çatışmacı bir tutum benimsedi. Fox News'e çıkarak eleştirmenlerinin isimlerini okudu ve Çin tarafından para aldıklarını, Çin casusu olduklarını iddia etti. Bu sözler nedeniyle Fox News yayında özür dilemek zorunda kaldı, O'Leary de Instagram üzerinden bir özür metni paylaştı. O'Leary'nin bu stratejisi ters tepti ve bölgede nesillerdir yaşayan sakinleri daha da öfkelendirerek muhalefeti büyüttü.O'Leary, Tucker Carlson'ın programına da katıldı ancak Carlson da Çin iddiasına şüpheyle yaklaştı ve neden bir veri merkezinin desteklenmesi gerektiğini sorguladı. O'Leary, milliyetçilik ve Çin ile yarış kartını oynamaya çalışsa da bu yaklaşım veri merkezi konusunda partizan bir destek yaratmadı. The Verge'ün "sürpriz yok" e-postasına O'Leary'nin yanıtı, avukatları aracılığıyla her şeyin doğru olduğundan emin olunması yönünde hafif bir uyarı oldu ve kendisi doğrudan yanıt vermedi. O'Leary şu anda bir hakaret davasıyla karşı karşıya ve projede geri plana çekilmiş durumda.
Hız Yarışı, Kağıt Üzerindeki Projeler ve Ekonomik Arka Plan
Dzieza'ya göre Stratos, yapay zeka altyapısındaki spekülatif patlamanın tipik bir örneği. Yarışın merkezinde, yapay genel zekaya ulaşmayı varoluşsal bir rekabet olarak gören ve kazanmak için her türlü harcamayı göze alan bir avuç hiper ölçekleyici şirket bulunuyor. Bu şirketler veri merkezlerini rakiplerinden daha hızlı inşa etmek istiyor ve bu hız için milyarlarca, hatta trilyonlarca dolar akıtıyor.Bu hız talebi, şebeke bağlantısı, türbin tedariki gibi darboğazlar yarattı. Şebekeye bağlanma süreci bir ila iki yıl sürebildiği için geliştiriciler şebekeden bağımsız, sayaç arkası olarak adlandırılan ve genellikle doğal gazla çalışan santraller kurmaya yöneldi, ancak türbinler de yıllarca siparişle bekleniyor. Bu noktada "enerjili arazi toplama" olarak adlandırılan bir model ortaya çıktı. Geliştiriciler arazi ve enerji erişimini bir araya getirip hiper ölçekleyicilere satıyor. Bu paketler ham arazi maliyetinin 20 katından fazlasına alıcı bulabiliyor çünkü alıcı hız satın alıyor.
Bu model, çok sayıda duyuruya yol açıyor. Geliştiriciler 10 gigawattlık tesisleri dünyanın en büyük veri merkezi olarak duyuruyor. Bu, fiziksel alan ve güç kapasitesi anlamına gelse de finanse edilmiş bir proje olduğu anlamına gelmiyor. Bu nedenle piyasada çok sayıda kağıt üzerinde veri merkezi bulunuyor. Bu zincirin hiçbir halkasında yerel sakinler yer almıyor. Geliştiriciler ve eyaletler anlaşmayı olabildiğince hızlı kapatmaya odaklanırken, Box Elder County'de kimseye haber verilmemesi de bu hız odaklı yaklaşımın sonucu olarak anlatılıyor.
Ekonomik açıdan, Google, Meta ve Amazon gibi son derece kârlı ve kredibilitesi yüksek şirketlerin yanı sıra OpenAI ve Anthropic gibi aynı ölçekte olmayan şirketler de bu yarışta yer alıyor. OpenAI'nin bazı mega veri merkezi projelerinde Nvidia gibi şirketlerin geri ödeme garantileri devreye giriyor. Yatırımcı Paul Kedrosky'nin aktardığına göre, projeler o kadar büyük ve pahalı ki hiper ölçekleyiciler bile doğrudan finanse edemiyor; özel kredi fonları ve emeklilik fonları, Meta gibi şirketlerin yapay zekanın akıbeti ne olursa olsun ödeme yapacağı sözleşmelere güvenerek projeleri finanse ediyor. Bu durum, yapay zekanın kârlılığı belirsiz olsa bile sisteme kendi kendini sürdüren bir hız kazandırıyor. Dzieza, görüştüğü Stratos geliştiricileri arasında bu finansal riskleri hesaba katan kimseye rastlamadığını belirtti.
Projenin Mevcut Durumu ve Referandum Süreci
Proje tamamen sona ermiş değil ancak ivmesini kaybetti. Yerel aktivistler, ilçenin onayını geri almak için bir referandum başvurusunda bulundu. Başvuru ilçe tarafından reddedildi ve şu anda dava konusu. Taraflar dava sonuçlanana kadar projeyi askıya almış durumda. Veri merkezi yarışında hız kritik olduğu için bu gecikme projenin cazibesini azaltıyor.Dzieza'ya göre, referandum reddedilse bile proje önünde başka engeller bulunuyor. Son derece aktif bir aktivist ağı oluşmuş durumda, yasa koyucular ve düzenleyiciler projeyi daha yakından inceleyecek, başka davalar da gündeme gelebilir. Projenin Utah siyasetinde istenmeyen bir marka haline gelmesi, başka yerlerde de benzer projelerden uzak durma eğilimini güçlendiriyor. Teksas gibi yerlerde veri merkezi yanlısı siyasetçilerin bile projelerden uzaklaştığı gözlemleniyor. Başkan Donald Trump'ın Beyaz Saray'da yapay zeka liderleriyle yaptığı zirvede "insanlar veri merkezlerini sevecek" demesine rağmen, Dzieza'nın görüştüğü kişiler arasında veri merkezini arka bahçesinde isteyen bir kesim bulunmuyor; arazisini projeye dahil edenler bile projeden memnun olmadığını dile getiriyor.
Yapay Zekâ
Yapay Zekâ
Yapay Zekâ
Yorumlar (0)
Yorum yapmak için giriş yapmalısınız.