Google araştırmacısı Pietro Miotti, 48 yapay zekâ ajanıyla Mexico'da kayıtlara geçmemiş bir Maya yerleşimi keşfettiğini iddia etti; ancak alanın bir yıl önce bilimsel bir dergide yayımlandığı ortaya çıktı. Arkeologlar, amatörlerin alan uzmanlığı olmadan yapay zekâyla 'keşif' yapmasına yönelik tepkilerini dile getirdi.
Yapay Zekâ
Admin4 okunma

Yapay zekâ ajanları 'Maya sitesi keşfetti' iddiası çürütüldü: Bölge çoktan akademik dergide yayımlanmıştı

Google araştırmacısı Pietro Miotti, 48 yapay zekâ ajanıyla Mexico'da kayıtlara geçmemiş bir Maya yerleşimi keşfettiğini iddia etti; ancak alanın bir yıl önce bilimsel bir dergide yayımlandığı ortaya çıktı. Arkeologlar, amatörlerin alan uzmanlığı olmadan yapay zekâyla 'keşif' yapmasına yönelik tepkilerini dile getirdi.

Yapay zekâ ajanları 'Maya sitesi keşfetti' iddiası çürütüldü: Bölge çoktan akademik dergide yayımlanmıştı

Haber detayı

Bu hafta Google araştırmacısı Pietro Miotti, 48 yapay zekâ ajanından oluşan bir ekip aracılığıyla Mexico'da haritalara geçmemiş olabilecek bir Maya yerleşimi keşfettiğini duyurdu. İddia kısa sürede geniş ilgi topladı ancak büyük bir sorun vardı: Söz konesi alan, çoktan keşfedilmiş ve bir yıl önce akademik bir dergide yayımlanmıştı. Olay, arkeologların sosyal medyadaki tepkilerine yol açtı ve bilim dünyasında giderek büyüyen bir gerilimi gözler önüne serdi: Güçlü yapay zekâ araçlarıyla uzmanlık alanlarına giren amatörler, baktıklarını anlamaya yetecek bilgiye sahip olmadan 'keşif' ilan ediyor.

Proje nasıl başladı?​

Miotti'ye göre fikir, Peru'da seyahat ederken aklına geldi; tarihi kâşifler modern teknolojiye erişim sağlasaydı ne yaparlardı diye düşünmeye başladı. Lidar adı verilen, lazer tabanlı haritalama teknolojisiyle ortamın ayrıntılı üç boyutlu görüntülerini üretebileceğini gördü ve 48 yapay zekâ ajanından oluşan bir ekip kurarak NASA'nın lidar verilerinde kayıt dışı alanların izlerini taramaya başladı.
Peru'nun kamuya açık lidar verileriyle yeterince kapsanmadığını belirten Miotti, odağını Maya bölgesine kaydırdı. Ajanlar çok sayıda umut verici konum işaretledi; bunlar arasında mevcut kayıtlarda 'kayıtlı görünmeyen' büyük bir köy de vardı. Miotti, araştırmayı Google'ın hesaplama gücünü veya kaynaklarını kullanmadan yürüttüğü kişisel bir yan proje olarak tanımladı.

INAH'a başvuru ve 72 saat içinde gelen resmî yanıt​

Miotti, iddia edilen alanın zaten bilinip bilinmediğini, yayımlanmamış araştırmalar da dahil olmak üzere kontrol etmek üzere Mexico Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü'ne (INAH) başvurdu. Yazışmalarını ajanları kullanarak İspanyolcaya çevirdiğini söyleyen Miotti, INAH'tan o konumda kayıtlı bir alan bulunmadığı yanıtını aldığını aktardı. Miotti blogunda, 'Seyahat sırasındaki rastgele bir düşünceden Meksika hükümetinin resmî yanıtına 72 saatten kısa sürede ulaştık' diyerek bunun 'yaşamak için şimdiye kadarki en iyi zaman' olduğunu yazdı.
Miotti, arkeolog olmadığını vurguladı ve bulgunun saha çalışmasıyla doğrulanması gerektiğinin altını çizdi. Bununla birlikte bunun 'her bilimde bir devrimin eşiğinde olduğumuzun' kanıtı olduğunu ilan etti ve yapay zekâ ajanlarının 'geri kalanını bulmamıza yardım etmesi' için tüm gezegenin lidarla haritalanması çağrısı yaptı.

Arkeologların itirazı: Bilimsel hakemlik var​

Bölgeye hâkim bir arkeolog olsaydı Miotti muhtemelen sorunu fark edebilirdi: Alan çoktan biliniyordu ve bir yıldan uzun süre önce akademik bir dergide belgelenmişti. Arkeologlar sosyal medyada bu gözden kaçırmayı hızla dile getirdi. Alabama Birmingham Üniversitesi'nde arkeoloji profesörü olan Sarah Parcak, Bluesky'de paylaştığı gönderilerde bulguların mevcut araştırmalarla dikkatle karşılaştırılmasının önemini vurguladı. Parcak, 'Bu yüzden bilimsel hakemliğimiz var' yazdı ve Meksika hükümetinin veri tabanında bir şeyin olmamasının, o alanın bilinmediği ya da haritalanmadığı anlamına gelmediğini ekledi.
Diğer arkeologlar da bu eleştirilere katıldı; projeyi yanlış bilgi yaymakla ve on yıllardır ileri dijital araçları çalışmalarında kullanan arkeologların emeğini gölgelemekle suçladı. Miotti The Verge'e verdiği yanıtta, 'Bu, heyecanla paylaştığım kişisel bir projeydi. Bu kadar ilgi göreceğini beklemiyordum' dedi.
Arkeolog olmadığı için kayıtlı olmayan bir alanın haritalanmamış bir alanla aynı şey olmadığını fark etmediğini belirten Miotti, uzman bilgisinin 'ajanların bulduklarını doğrulamak için gerekli' olduğunu ekledi. Araçlarının sınırlarını da şu sözlerle açıkladı: 'Benim ajanlarım ve ben bunu gözden kaçırdık. Arkeologlar haklı olarak alanların koordinatlarını yayımlamaz; bir alanın zaten bilinip bilinmediğini kontrol etmek, veri tabanı aramak yerine görselleri makalelerdeki şekillerle karşılaştırmak anlamına gelir. Bu, ajanlar için çok daha zor ve bu araçların bunu daha iyi yapması gerekiyor. İnsanlar işaret ettiğinde, gönderiyi ve blogu haklarını verecek şekilde en kısa sürede güncelledim.' Miotti, bunun ajanların uzmanların büyük veri yığınlarını ayıklamasına nasıl yardımcı olabileceğine bir örnek olduğunu söyledi; kendisiyle iletişime geçen arkeologların ve doktora öğrencilerinin 'iş akışına ilgili gösterdiğini' ve bunun kendi anket verilerine yardım edip edemeyeceğini sorduğunu aktardı.

Uzmanlar: Asıl sorun keşif eksikliği değil, finansman​

University College London'ın Mezoamerikan arkeolojisi profesörü Elizabeth Graham, The Verge'e 'Bizim 'sorunumuz' yeni alanlar keşfetmek değil. Maya bölgesinde çalışanların çoğu, keşfedilmemiş, kazılmamış ya da haritalanmamış bir sürü alanı biliyor; bunların çoğu yürüyerek bulundu' dedi. Graham, 'keşif' kelimesinin kullanımını da eleştirdi ve yerel toplulukların bölgedeki alanlara sıklıkla zaten hâkim olduğunu belirtti. Miotti'nin lidar verilerinden tümsekleri haritalamada yeterince iyi bir iş yaptığını kabul eden Graham — 'lidar verilerinin yorumlanması zor olabilir' — asıl engelin araştırma finansmanı olduğunu savundu: 'Gerçek şu ki, geçmişte olduğu kadar alanları kazımak ya da haritalamak için finansman yok, dolayısıyla kaç tane daha fazla 'keşfedildiği' bir şekilde önemli değil.'
Alanı belgeleyen makalenin ortak yazarı, Ljubljana'daki Slovenya Bilim ve Sanat Akademisi Araştırma Merkezi'nden arkeoloji profesörü Ivan Šprajc ise ajanların çalışmasından pek etkilenmediğini söyledi. Arkeologların lidarı ve 'diğer sofistike uzaktan algılama araçlarını epey süredir kullandığını' belirten Šprajc, 'Sadece bir şeyi tespit etmek bilgimize pek katkı sağlamaz' dedi. Miotti'nin INAH ile iletişim kurmasını takdirle karşıladığını ancak bunun 'yeterli' olmadığını ifade eden Šprajc, kurumun tüm olası bilgilere erişimi bulunmadığını, 'INAH'ın belirli bir arkeolojik yapı kümesinden resmen haberdar olmaması, o alanın arkeologlar tarafından tespit edilmemiş, hatta keşfedilmemiş olması anlamına gelmez' dedi.

Genişleyen sorun: Yağmacılar ve bilim insanlarını boğacak iddialar​

Šprajc, amatörlerin yapay zekâ araçlarını giderek artan kullanımının arkeologları yeni keşif iddialarıyla boğabileceğinden endişe ettiğini söyledi: 'Bugün bile başka bir yapay zekâ 'kaşifi'nden bir e-posta aldım, bu tür mesajların bolluğundan biraz endişeliyim.' Amatörlerin arkeolojik alanların konumlarını kamuya açmasının bir diğer potansiyel riskinindefine yağmacıları çekmek olduğunu belirten Šprajc, 'Ancak bu bulgulardefine yol açmadığı sürece büyük bir sorun görmüyorum' diye ekledi.
Olay, yapay zekânın bilimdeki daha geniş bir sorunu da gözler önüne seriyor; bu, OpenAI'nin son matematikteki ilerlemeleriyle en görünür hâlini buldu. Yapay zekâ araçları gerçekten etkileyici sonuçlar üretebilse de, bu bulguların üzerine inşa edildiği mevcut araştırmalarla her zaman etkileşime girmiyor. Sonuç, burada olduğu gibi başkaları tarafından zaten yapılmış 'atılım' iddiaları ya da önceki çalışmalara atıfta bulunmada genel bir başarısızlık olabiliyor. Bulgular gerçekten yeni olsa bile, bir uzmanın katacağı bağlamdan yoksun olabiliyor. Sonuçta amatörlerin yapay zekâ araçları kullanımı, gerçekte ne bulunduğunu ve bunun neden önemli olduğunu ortaya çıkarma yükünü genellikle uzmanlara yıkıyor; bu çalışma zaten bilimsel bir keşfin kendi içinde var olması gereken bir parça.

Sıkça Sorulan Sorular​

Pietro Miotti'nin yapay zekâ ajanları ne yapmıştı?​

Google araştırmacısı Pietro Miotti, 48 yapay zekâ ajanından oluşan bir ekibi NASA'nın lidar verilerini tarayarak kayıtlara geçmemiş olabilecek bir Maya yerleşimi bulduğu iddiasıyla görevlendirdiğini duyurdu.

İddia neden çürütüldü?​

Söz konusu alan zaten biliniyordu ve bir yıldan uzun süre önce akademik bir dergide yayımlanmıştı. Miotti'nin INAH'tan aldığı kayıt yok yanıtı, alanın bilinmediği anlamına gelmiyordu.

Arkeologlar projeye neden tepki gösterdi?​

Arkeologlar, bulguların mevcut araştırmalarla karşılaştırılmamasını, yanlış bilgi yayılmasını ve on yıllardır dijital araçlar kullanan arkeologların emeğinin gölgelenmesini eleştirdi. Sarah Parcak, 'Bu yüzden bilimsel hakemlik var' diyerek mevcut araştırmalarla kontrolün önemini vurguladı.

Miotti hatasına nasıl tepki verdi?​

Miotti, arkeolog olmadığını ve kayıtlı olmayan bir alanın haritalanmamış bir alanla aynı şey olmadığını başlangıçta fark etmediğini söyleyerek eleştirileri kabul etti. Ajanlarının arkeologların alan koordinatlarını yayımlamaması nedeniyle makalelerdeki şekillerle görsel karşılaştırma yapamadığını açıkladı ve gönderilerini keşfin haklarını verecek şekilde güncellediğini belirtti.

Arkeologlara göre asıl sorun ne?​

Uzmanlara göre asıl sorun yeni alan bulmak değil. Elizabeth Graham, Maya bölgesinde keşfedilmemiş ya da haritalanmamış çok sayıda alan zaten biliniyor; asıl engel kazı ve haritalama için araştırma finansmanının yokluğu. Ivan Šprajc ise yalnızca bir şeyi tespit etmenin bilgide pek katkı sağlamadığını ve yağmacıları çekme riskinden kaygı duyduğunu belirtti.

Etiketler

Yorumlar (0)

Yorum yapmak için giriş yapmalısınız.

Geri
Üst