Wikimedia Vakfı, Yapay Zeka Telif Hakkı Davalarında Taraf Tutmadı

Wikipedia'nın arkasındaki kâr amacı gütmeyen kuruluş Wikimedia Vakfı, yapay zeka şirketleri ile yayıncılar arasındaki tarihi telif hakkı davalarına taraf olmaksızın müdahil oldu. Vakıf, cuma günü sunduğu amicus brief —yani dava tarafı olmaksızın mahkemeye sunulan hukuki görüş— ile New York Times'ın OpenAI ve Microsoft'a açtığı davalarda ne yayıncıları ne de teknoloji şirketlerini destekledi. Gerekçe ise her iki tarafın da telif hakkı hukukundaki "adil kullanım" ilkesini gereğinden geniş ve basit biçimde yorumladığı iddiasına dayanıyor.

İki Taraf da Aşırıya Kaçıyor​

Wikimedia, sunduğu hukuki belgede tarafların her ikisinin de adil kullanım doktrinini aşırı geniş ve basitleştirilmiş biçimde uygulamaya zorladığını vurguladı. Yayıncılar lehine verilecek geniş kapsamlı bir karar, telif hakkı sahiplerinin yenilikçi ve dönüştürücü kullanımların önünü tıkamasına yol açabilir. Öte yandan yapay zeka şirketleri lehine sonuçlanacak bir karar ise lisans koşullarını görmezden gelmeyi meşrulaştırabilir ve insan yazarlar ile okuyucular arasındaki bilgi akışını sekteye uğratabilir.
Vakfın genel hukuk danışmanı Stephen LaPorte konuya ilişkin yaptığı açıklamada şu uyarıda bulundu: "Adil kullanım ilkelerini dikkatli biçimde uygulamayan bir karar, özgür bilginin sürdürülebilirliğini tehdit edebilir, açık kaynak teknolojilerinin gelişimini engelleyebilir ve her iki durumda da herkesin bilgiye erişimini olumsuz etkileyebilir."

Wikipedia, Yapay Zeka İçin Kritik Bir Kaynak​

Wikimedia, hukuki belgesinde Wikimedia web sitelerinin tüm yapay zeka ve makine öğrenmesi eğitimlerinde en kritik veri kaynaklarından biri hâline geldiğini belirtti. Ancak bu sistemlerin aynı zamanda Wikipedia'ya gelen ziyaretçileri azalttığını, dolayısıyla siteleri ayakta tutan toplulukları zayıflattığını da vurguladı.
Vakıf ayrıca ChatGPT gibi hizmetlerin, Creative Commons lisansı altında özgürce paylaşılan Wikipedia içeriklerini bu lisansın koşullarına uymadan yeniden ürettiğini ileri sürdü. Bu durum, Vakfın gözünde telif hakkı ihlali anlamına geliyor. Buna karşın Vakıf, büyük dil modellerinin Wikipedia için de faydalı olduğunu kabul etti: Söz konusu sistemler, editörlerin vandalizmi tespit etmesine, telif hakkı ihlallerini ve kişisel bilgi ifşaatlarını yakalamasına ve iyileştirme gerektiren makaleleri belirlemesine yardımcı olabilir.

Wikimedia'nın Önerdiği Denge Formülü​

Vakıf, mahkemeye somut bir uzlaşı önerisi sundu. Bu öneriye göre web sitelerini taramak ve lisanssız telif hakkı eserlerini büyük dil modellerinin ön eğitiminde kullanmak, bu modellerin özgün kaynaklardan "yeni ve farklı" bir şey üretmesi koşuluyla adil kullanım kapsamında değerlendirilebilir.
Ancak bu modeller kullanıcı sorgularına yanıt olarak materyallerin kopyalarını çekip sunuyorsa ve bunu yaparken kullanıcıların özgün eserlerle doğrudan temas kurmasını engelliyorsa, bu durumun lisans gerektirdiği savunuldu. Wikimedia'ya göre bu ikinci senaryoda yapay zeka çıktısı özgün eserin yerini alıyor; yeterince dönüştürücü olmadığından adil kullanım korumasından yararlanamıyor.
Wikipedia söz konusu olduğunda bu durum somut bir anlam kazanıyor: Yapay zeka şirketlerinin, Creative Commons lisansı çerçevesinde özgün kaynağı belirtmesi ve herhangi bir uyarlama ya da yeniden düzenlemenin aynı lisans altında kalmasını sağlaması gerekiyor.

Kararın Wikipedia'nın Geleceği İçin Önemi​

Wikimedia Vakfı CEO'su Bernadette Meehan, davaya müdahil olma gerekçesini şöyle açıkladı: "Wikipedia'nın bağımlı olduğu özgür ve açık insan bilgisini savunmak için bu davada bir tutum sergiliyoruz. Yapay zeka aracılığıyla bilgiye erişimi genişletmek güçlü bir hedef; ancak güvenilir bilgiyi mümkün kılan insanlara, katkıda bulunanlara ve topluluklara saygı göstermeyi zorunlu kılıyor. Bu dengeyi bulmak, tüm bilgi ekosistemi için hem ortak bir fayda hem de ortak bir sorumluluktur."
New York Times, OpenAI'nin eğitim veri setlerini oluşturmak amacıyla kendi web sitesini taramasının telif hakkını ihlal ettiğini öne sürüyor. OpenAI ve Microsoft ise büyük dil modellerinin kullanımının adil kullanım kapsamında olduğunu savunuyor. OpenAI, içeriklerin doğrudan yeniden üretilmesinin "nadir bir hata" olduğunu ifade ederken Microsoft, Eylül ayında sunduğu hukuki belgede uzman analizinin Copilot'ın modeli desteklemek için kullanılan haber içeriklerinden tam cümleleri nadiren yeniden ürettiğini ortaya koyduğunu belirtti.

Sıkça Sorulan Sorular​

Wikimedia Vakfı bu davada hangi tarafı destekliyor?​

Wikimedia Vakfı, New York Times ile OpenAI ve Microsoft arasındaki davalarda ne yayıncıları ne de yapay zeka şirketlerini destekliyor. Vakıf, her iki tarafın da adil kullanım ilkesini aşırı geniş biçimde yorumladığını savunarak orta yolu öneren bir amicus brief sundu.

Wikimedia'nın önerdiği uzlaşı formülü nedir?​

Wikimedia'ya göre web sitelerini taramak ve büyük dil modellerini ön eğitmek, modeller özgün kaynaklardan yeni ve farklı bir şey ürettiği sürece adil kullanım sayılabilir. Ancak bu modeller kullanıcı sorgularına yanıt olarak içerikleri doğrudan sunuyor ve okuyucuların özgün eserlerle temasını engelliyorsa bu durum lisans gerektiriyor.

ChatGPT gibi yapay zeka hizmetleri Wikipedia içeriklerini nasıl ihlal ediyor?​

Wikimedia Vakfı'na göre ChatGPT gibi hizmetler, Creative Commons lisansı altında özgürce paylaşılan Wikipedia içeriklerini bu lisansın koşullarına uymadan yeniden üretiyor. Lisans, özgün kaynağın belirtilmesini ve uyarlamaların aynı lisans altında kalmasını zorunlu kılıyor.

Büyük dil modelleri Wikipedia için nasıl yararlı olabiliyor?​

Wikimedia Vakfı, büyük dil modellerinin Wikipedia editörlerine vandalizmi tespit etmede, telif hakkı ihlallerini ve kişisel bilgi ifşaatlarını yakalamada ve iyileştirme gerektiren makaleleri belirlemede yardımcı olabileceğini belirtiyor.

Bu davada New York Times, OpenAI ve Microsoft ne savunuyor?​

New York Times, OpenAI'nin eğitim veri setleri oluşturmak amacıyla web sitesini taramasının telif hakkını ihlal ettiğini ileri sürüyor. OpenAI ve Microsoft ise büyük dil modellerinin kullanımının adil kullanım kapsamında olduğunu savunuyor; OpenAI içeriklerin doğrudan yeniden üretilmesinin nadir bir hata olduğunu, Microsoft ise Copilot'ın haber içeriklerinden tam cümleleri nadiren yeniden ürettiğini belirtiyor.