Arizona'da Yapay Zeka Veri Merkezleri Su Krizini Derinleştiriyor

Güneybatı Amerika'nın en kurak eyaletlerinden biri olan Arizona, uzun süredir devam eden su kıtlığıyla mücadele ederken şimdi de yapay zeka altyapısının yarattığı yeni bir baskıyla yüzleşiyor. Eyalet, Colorado Nehri'nden aldığı suyun yaklaşık yüzde otuzunu yakın vadede kaybetme riskiyle karşı karşıyayken, bölgeye art arda gelen hiperölçekli veri merkezi projeleri hem yerel halkı hem de seçilmiş yetkilileri derin bir gerilimin içine sürükledi.

TSMC'nin Gölgesinde Büyüyen Bir Ekonomi​

Arizona'nın teknoloji sektörüyle tanışması aslında veri merkezlerinden önce başladı. Tayvan merkezli dünyanın önde gelen çip üreticisi Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), 2020 yılında Phoenix'in kuzeyinde 'Biscuit Flats' olarak bilinen ıssız bir araziye yerleşme kararı aldı. Phoenix Ekonomik Kalkınma Ofisi Başkanı Christine Mackay'ın öncülüğünde yürütülen bu süreç, eyalet tarihinin en büyük yabancı yatırımına kapı araladı: TSMC'nin Arizona'ya toplam 265 milyar dolarlık yatırım yapması bekleniyor ve şirket bunu ABD tarihindeki en büyük yabancı doğrudan yatırım olarak tanımlıyor.
TSMC'nin tesisi şu anda günde yaklaşık 4,75 milyon galon su tüketiyor; bu suyun büyük bölümü Phoenix'in belediye şebekesinden karşılanıyor. Ancak şirket, kullandığı suyun yüzde 60 ila 65'ini geri dönüştürüyor ve 2028 yılına kadar bu oranı yüzde 90'a çıkarmayı planlıyor. TSMC, 2025 yılında Arizona tesisinde 514 milyon dolar kâr açıkladı; eyalette 3.500'den fazla kişiyi doğrudan istihdam ediyor. Şirkete bağlı 55 tedarikçi de bölgede faaliyet gösteriyor.
TSMC'nin yarattığı ekonomik dönüşüm yalnızca rakamlarla ölçülmüyor. Kuzey Phoenix'te 'Little Taipei' adıyla anılan bir Tayvan topluluğu oluştu. China Airlines ve Starlux Airlines, Phoenix ile Taipei arasında doğrudan uçuş başlattı. Arizona Eyalet Üniversitesi, Japonya, Güney Kore, Hindistan ve Tayvan'dan uzmanların ders vereceği bir 'Foundry School' kurmak için Beyaz Saray girişimiyle ortaklık kurdu.

Veri Merkezlerine Yönelik Artan Tepki​

TSMC'nin yarattığı bu olumlu tablonun aksine, eyalete gelmek isteyen hiperölçekli veri merkezleri giderek daha sert bir dirençle karşılaşıyor. Mackay'ın daha önce kolaylaştırdığı ilk nesil veri merkezleri, görece küçük ve dikkat çekmeyen yapılardı. Ancak Phoenix'ten Tucson'a kadar uzanan bölgede önerilen yeni projeler; daha fazla su, daha fazla enerji ve daha fazla arazi talep ediyor. Bu durum, siyasi yelpazanin farklı kesimlerinden sakinleri bir araya getiren sıra dışı bir koalisyonun doğmasına zemin hazırladı.
Google'ın Oregon'daki The Dalles tesisi gibi bazı hiperölçekli veri merkezleri günde yaklaşık 1,5 milyon galon su kullanıyor; bu miktar TSMC'nin Arizona tesisinin tüketiminin yaklaşık üçte birine denk geliyor. Veri merkezi geliştiricileri, projelerini yerel yönetimlere sunarken iş imkânları, vergi gelirleri ve altyapı yatırımları gibi vaatlerle ikna etmeye çalışıyor. Ne var ki Arizona halkı bu güvenceleri yeterli bulmadığını açıkça ortaya koydu.

Tucson'un Ortasında Patlayan Kriz: Project Blue​

Tartışmanın odak noktası, Tucson yakınlarında hayata geçirilmek istenen 'Project Blue' adlı veri merkezi kompleksi oldu. Beale Infrastructure tarafından geliştirilen ve 290 dönümlük bir alana kurulmak istenen 600 megawatt kapasiteli bu tesis, ilk kez 2025 baharında kamuoyunun gündemine girdi. Pima County yönetimi, projeyi onaylamadan önce geliştirici şirketle gizlilik anlaşması imzalamıştı; 'veri merkezi' ifadesi, yöneticinin Denetim Kurulu'na sunduğu 44 sayfalık muhtıranın ancak dördüncü sayfasında yer aldı.
Haziran 2025'te Denetim Kurulu 3'e karşı 2 oyla arazinin yeniden imar edilmesini ve Beale'e yaklaşık 20 milyon dolara satılmasını kabul etti. Ancak anlaşmanın yürürlüğe girmesi için Tucson'ın araziyi ilhak etmesi gerekiyordu. Kısa süre sonra Tucson Electric Power'ın ortalama yüzde 14'lük bir zam planladığını açıklaması, kamuoyu tepkisini alevlendirdi. Temmuz 2025'te Beale'in bir lisede düzenlediği bilgi toplantısına yaklaşık 200 kişi katıldı. Tucson Kongre Merkezi'nde yapılan ikinci toplantıya ise bin kişiyi aşkın bir kalabalık geldi; Beale temsilcileri kürsüye çıkar çıkmaz yuhalanmaya başladı.
Tepkilerin odağında yine su vardı. Konuşmacılardan biri, Tucson'ın 125 yıl önce yıl boyu akan Santa Cruz Nehri'nin kenarında yer alan bir ormanla çevrili olduğunu hatırlattı. Ortalama sıcaklıkların son yüzyılda 11 derece Fahrenheit arttığını, bunun yaklaşık beş derecesinin ormansızlaşma ve nehirlerin kuruması gibi yerel ekosistem değişikliklerinden kaynaklandığını vurguladı. Ağustos 2025'te Tucson Belediye Meclisi oybirliğiyle ilhak talebini reddetti ve veri merkezleri ile büyük su kullanıcıları için yeni kurallar benimsedi.

İnşaat Sürüyor, Muhalefet de Devam Ediyor​

Belediyenin bu kararına karşın Beale, ilhakın artık zorunlu olmadığını açıkladı ve inşaatı sürdürdü. Şirket, tesisi başlangıçta su soğutmalı olarak planlamıştı; ancak daha sonra kapalı döngülü hava soğutma sistemine geçileceğini duyurdu. Amazon Web Services'ın bu değişikliğin ardından projeden çekildiği bildirildi; Beale yeni bir kiracı bulup bulmadığını açıklamadı. Arizona Su Dairesi, inşaat aşamasında kullanılmak üzere sahada iki kuyu açılmasına izin verdi; bu kuyuların yılda 31 milyon galona kadar yeraltı suyu çekebileceği belirtildi.
Sahadaki gelişmeler de gerilimi artırdı. 'No Desert Data Center Coalition' üyeleri, inşaat müteahhitlerinin şehre ait yangın musluklarından yaklaşık 651.702 galon içme suyu kullandığını tespit etti; bunun üzerine yetkililer Beale'den su kredisi talep etti. Pima County Çevre Kalitesi Birimi, müteahhidi toz emisyonu izinlerini iki ayrı kez ihlal etmekten para cezasına çarptırdı. Protestocuların telefon kampanyasıyla baskı uyguladığı bir yeşil atık tesisi de su sağlama sözleşmesini feshetti. Tüm bu direnişe karşın inşaat durdurulamadı; yalnızca yavaşlatılabildi. Aralık 2024'te Pima County, Beale ile anlaşmayı resmen tamamladı.
Eylül ayında Pima County Denetim Kurulu, yeni veri merkezi projelerine 120 günlük geçici yasak getirdi. Bununla birlikte kurul, Beale arazi satışından elde edilen gelirin bir bölümünü yabancı doğrudan yatırımları bölgeye çekecek bir ekonomik kalkınma uzmanı istihdam etmeye ayıracağını açıkladı. Bu pozisyon için yıllık 150.000 dolarlık maaş öngörülüyor.

Su Dengesi: TSMC ile Veri Merkezlerinin Karşılaştırması​

Arizona Eyalet Üniversitesi Kyl Su Politikası Merkezi Direktörü Sarah Porter, yarım yüzyıldır eyaletin su kültürünü derinden etkileyen golf sahalarının yılda 41 milyar galonun üzerinde su tükettiğine dikkat çekiyor; üstelik bu suyun büyük bölümü buharlaşmayla kayboluyor. TSMC ise yılda en fazla 1,7 milyar galon su kullanıyor ve bu suyun önemli bir kısmını geri dönüştürüyor. Project Blue'nun ise yıllık su tüketiminin TSMC'nin dokuz günde kullandığı miktarın altında kalması bekleniyor. Ancak Porter, golf sahalarının aksine yarı iletken üretiminin hem doğrudan hem de dolaylı istihdam yarattığını vurguluyor.
ASU Küresel Su Teknolojisi Merkezi Direktörü Paul Westerhoff, TSMC'nin üretim sürecinde her çipin 50 ila 250 yıkama döngüsünden geçtiğini ve bu işlemlerde kullanılan suyun son derece saf olması gerektiğini açıklıyor. Westerhoff, geri dönüştürülen suyun bir kısmının buharlaşmalı soğutma sistemlerinde kullanıldığını ve nihai hedefin geri kazanılmış suyu doğrudan çip üretim sürecine dahil etmek olduğunu belirtiyor.

Sıkça Sorulan Sorular​

TSMC'nin Arizona tesisi günde ne kadar su tüketiyor?​

TSMC'nin Arizona kompleksi günde yaklaşık 4,75 milyon galon su tüketiyor. Bu su Phoenix'in belediye şebekesinden karşılanıyor; şirket kullandığı suyun yüzde 60 ila 65'ini geri dönüştürüyor ve 2028'e kadar bu oranı yüzde 90'a çıkarmayı planlıyor.

Project Blue neden Tucson'da bu kadar büyük bir muhalefete yol açtı?​

Projeye yönelik muhalefet birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle büyüdü: Pima County yönetiminin geliştirici şirketle gizlilik anlaşması imzalaması, projenin açıklanmasının hemen ardından Tucson Electric Power'ın yüzde 14'lük bir zam planladığını duyurması ve Arizona'nın Colorado Nehri'nden aldığı su payının yaklaşık yüzde otuzunu kaybetme riskiyle karşı karşıya olması, kamuoyu tepkisini alevlendiren başlıca unsurlar arasında sayıldı.

Tucson Belediye Meclisi veri merkezi projesini tamamen durdurabildi mi?​

Meclis oybirliğiyle ilhak talebini reddetti ve veri merkezleri için yeni kısıtlayıcı kurallar benimsedi. Ancak Beale, ilhakın artık zorunlu olmadığını açıklayarak inşaatı sürdürdü. Arizona Su Dairesi inşaat aşamasında iki kuyunun açılmasına izin verdi; inşaat devam ediyor.

TSMC ile hiperölçekli veri merkezleri arasındaki temel ekonomik fark nedir?​

TSMC, 3.500'den fazla doğrudan çalışanın yanı sıra 55 tedarikçiyi Arizona'ya çekti ve 2025 yılında eyaletteki tesisinden 514 milyon dolar kâr açıkladı. Veri merkezleri ise geleneksel olarak az sayıda kalıcı iş yaratıyor; geliştiriciler projeleri önceleri bu özelliği bir avantaj olarak sunurken, günümüzde pek çok topluluk bunu bir dezavantaj olarak değerlendiriyor.

Pima County, Project Blue sürecinin ardından ne gibi adımlar attı?​

Pima County Denetim Kurulu Eylül ayında yeni veri merkezi projelerine 120 günlük geçici yasak getirdi. Öte yandan kurul, Beale arazi satışından elde edilen gelirin bir bölümünü yabancı doğrudan yatırımları bölgeye çekecek bir ekonomik kalkınma uzmanı istihdam etmeye ayırmayı kararlaştırdı; bu pozisyon için yıllık 150.000 dolarlık maaş öngörülüyor.