Meta, Google ve TikTok, California'nın 16 Yaş Altı Sosyal Medya Yasasına Karşı Dava Açtı

Amerika Birleşik Devletleri'nin California eyaletinde geçen yıl yasalaşan ve 2025 başında yürürlüğe girecek olan AB 1709 sayılı yasa, üç teknoloji devinin hukuki itirazıyla karşı karşıya kaldı. Meta, Google ve TikTok, yasayı uygulamakla görevli California Başsavcısı Rob Bonta aleyhine ayrı ayrı dava açarak söz konusu düzenlemenin yürürlüğe girmesini durdurmaya çalışıyor. California Valisi Gavin Newsom'ın Eylül ayında imzaladığı yasa, 16 yaşın altındaki kullanıcılara otomatik video oynatma ve kişiselleştirilmiş içerik akışı sunulmasını yasaklıyor.

Yasa Ne Getiriyor, Uymayanlara Ne Oluyor?​

AB 1709 kapsamında sosyal medya platformlarının, 16 yaş altı kullanıcılara sunulan otomatik oynatma ve kişiselleştirilmiş akış özelliklerini kapatması zorunlu hale geliyor. Bu özellikleri devre dışı bırakmayan platformların söz konusu kullanıcıların hesaplarını silmesi gerekiyor. Yasaya uymayan şirketler, etkilenen her 16 yaş altı kullanıcı başına 50.000 dolara kadar para cezasıyla karşılaşabilir. Yasa, gençlerin sosyal medya kullanımını kısıtlamayı ve bu yolla genç kullanıcıların ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri azaltmayı hedefliyor.

Şirketlerin Hukuki Gerekçeleri​

Meta, açtığı davada AB 1709'un Birinci Değişiklik kapsamındaki ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini öne sürdü. Şirket, yasanın içerik gösterme biçimine ilişkin editoryal kararlarını geçersiz kıldığını ve bu nedenle anayasaya aykırı olduğunu savundu. Meta ayrıca federal düzeydeki Section 230 düzenlemesinin bu yasayı etkisiz kıldığını ileri sürdü. Dava dilekçesinde Meta, mevcut uygulamalarını değiştirmediği takdirde yasanın kendisini küçük yaştaki kullanıcılara herhangi bir içerik iletmekten tümüyle alıkoyacağını ve bu kullanıcıların hesaplarının silinmesini zorunlu kılacağını vurguladı.
TikTok adına yapılan açıklamada ise yasa, kullanıcı tercihlerine dayalı içerik küratörlüğü uygulamasına yönelik "açıkça anayasaya aykırı bir kısıtlama" olarak nitelendirildi. TikTok sözcüsü, kitabevleri, televizyon kanalları ve yayın hizmetlerinin de aynı yöntemi kullandığını belirterek bu uygulamanın uzun süredir korunan bir özgürlük olduğunu vurguladı. Google da benzer anayasal argümanları dile getirirken bir sözcüsü, YouTube'da küçükler için otomatik oynatma özelliğinin varsayılan olarak kapalı olduğunu ve ebeveynlerin çocuklarının Shorts erişimini tamamen engelleyebildiğini hatırlattı. Google'a göre bu tür geniş kapsamlı yasalar, şirketin çocuklar için geliştirdiği koruma sistemlerini işlevsiz hale getiriyor.

Dijital Haklar Kuruluşu EFF'den Eleştiri​

Elektronik Sınır Vakfı (EFF) Eyalet İşleri Direktör Yardımcısı Rindala Alajaji, yasanın yaş doğrulama gereklilikleri nedeniyle yetişkinler de dahil olmak üzere tüm kullanıcıların gizliliğini tehdit ettiğini söyledi. Alajaji, basın toplantısında yaptığı açıklamada "AB 1709, her kullanıcıdan daha fazla bilgi toplanmasını zorunlu kılarak herkesi çevrimiçi gözetim altına alıyor ve gücü kullanıcıların elinden alıp teknoloji şirketlerinde yoğunlaştırıyor" dedi. Alajaji ayrıca gençlerin sosyal medya kullanımının toplumsal aktivizm açısından önemine dikkat çekti; Parkland saldırısından sağ kurtulanların düzenlediği March for Our Lives ve iklim aktivisti Greta Thunberg'in küresel etkisini örnek gösterdi. Alajaji, yasanın 16 yaş altındaki gençleri sosyal medyadan fiilen uzak tutacağını ve korumayı hedeflediği sesleri susturacağını vurguladı.

Küresel Bağlam: Dünyada Benzer Düzenlemeler​

AB 1709, dünya genelinde gençlerin sosyal medya kullanımını kısıtlamayı amaçlayan yasal düzenlemeler dalgasının bir parçası. Avustralya, 16 yaş altı kullanıcılar için sosyal medyayı tamamen yasaklayan ilk ülke oldu. Fransa'da da benzer bir yasa çıkarıldı; ancak ülkenin en yüksek yargı organı, ifade özgürlüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle bu yasayı iptal etti. Şirketler aynı zamanda yasanın ebeveynlerin çocuklarının internet kullanımına ilişkin kararları üzerindeki denetimini de zedelediğini öne sürdü. Bu süreçte Meta, 29 ABD eyaletinin açtığı çocuk güvenliği davalarını sonuçlandırmak için 18 milyar dolara kadar tazminat ödemeyi kabul etti. Başsavcı Bonta'nın ofisi ise dava dilekçelerini incelediklerini ve çocukları çevrimiçi ortamda korumaya yönelik yasaları savunmaya kararlı olduklarını açıkladı.

Sıkça Sorulan Sorular​

AB 1709 yasası tam olarak neyi yasaklıyor?​

Yasa, California'da 16 yaşından küçük kullanıcılara otomatik video oynatma ve kişiselleştirilmiş içerik akışı sunulmasını yasaklıyor. Bu özellikleri devre dışı bırakmayan platformların söz konusu yaştaki kullanıcıların hesaplarını silmesi gerekiyor.

Yasaya uymayan platformlara ne kadar para cezası uygulanabilir?​

Platforma, etkilenen her 16 yaş altı kullanıcı başına 50.000 dolara kadar para cezası uygulanabilir.

Meta, Google ve TikTok hangi hukuki gerekçeyle dava açtı?​

Üç şirket de yasanın Birinci Değişiklik kapsamındaki ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini öne sürdü. Meta ek olarak federal Section 230 düzenlemesinin yasayı geçersiz kıldığını da savundu. Google ise yasanın çocuklar için geliştirdiği mevcut koruma sistemlerini işlevsiz hale getirdiğini ileri sürdü.

EFF yasaya neden karşı çıkıyor?​

Elektronik Sınır Vakfı, yasanın yaş doğrulama amacıyla tüm kullanıcıların —yetişkinler dahil— daha fazla kişisel verisinin toplanmasını zorunlu kıldığını ve bu durumun çevrimiçi gizliliği tehdit ettiğini savunuyor. EFF ayrıca yasanın 16 yaş altındaki gençleri dijital aktivizmden fiilen uzak tutacağını belirtiyor.

Dünyada başka ülkeler de benzer yasal düzenlemeler çıkardı mı?​

Evet. Avustralya, 16 yaş altı kullanıcılar için sosyal medyayı tamamen yasaklayan ilk ülke oldu. Fransa'da da benzer bir yasa çıkarıldı; ancak ülkenin en yüksek yargı organı bu yasayı ifade özgürlüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle iptal etti.